{"id":4875,"date":"2021-12-28T10:52:28","date_gmt":"2021-12-28T10:52:28","guid":{"rendered":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/?p=4875"},"modified":"2021-12-28T10:54:16","modified_gmt":"2021-12-28T10:54:16","slug":"przedswiateczne-spotkanie-w-towarzystwie-przyjaciol-wieliczki-z-cyklu-wieliczka-wieliczanie-bis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/?p=4875","title":{"rendered":"Przed\u015bwi\u0105teczne spotkanie w Towarzystwie Przyjaci\u00f3\u0142 Wieliczki z cyklu: \u201eWIELICZKA-WIELICZANIE\u201d BIS!"},"content":{"rendered":"\n

20 grudnia 2021 roku w siedzibie Wielickiego Centrum Kultury przy Rynku G\u00f3rnym 6 odby\u0142o si\u0119 kolejne spotkanie z cyklu \u201eWIELICZKA-WIELICZANIE\u201d BIS!,  na kt\u00f3rym wspominano sylwetki i zas\u0142ugi Wieliczan \u2013 by\u0142ych student\u00f3w Akademii G\u00f3rniczej w Leoben. G\u0142\u00f3wnym pretekstem tych wspomnie\u0144 by\u0142a ksi\u0105\u017cka autorstwa Magdaleny Bernackiej i Piotra Czai zatytu\u0142owana \u201eCzytelnio Polska cze\u015b\u0107 Ci cze\u015b\u0107\u201d wydana w AGH w czerwcu 2021 roku.
W ksi\u0105\u017cce tej Autorzy zgromadzili informacje o 579 s\u0142uchaczach leobe\u0144skiej uczelni, a nazwa miasta Wieliczka  – opr\u00f3cz nazwy Leoben – powtarza si\u0119 w publikacji najcz\u0119\u015bciej. W Leoben studiowa\u0142o wielu rodowitych Wieliczan, ale oko\u0142o 1\/3 wszystkich absolwent\u00f3w AG Leoben albo odbywa\u0142o swoje praktyki zawodowe w Wielickiej Kopalni Soli, albo podj\u0119\u0142o w niej prac\u0119 po zako\u0144czeniu edukacji in\u017cynierskiej w Austrii.<\/p>\n\n\n\n

Spotkanie rozpocz\u0119\u0142o wspomnienie zmar\u0142ych w ostatnim czasie znanych Wieliczan, a p\u00f3\u017aniej grupa g\u00f3rnik\u00f3w zaprezentowa\u0142a celebrowany od wiek\u00f3w przez kopaczy soli obrz\u0119d skoku przez sk\u00f3r\u0119 towarzysz\u0105cy wprowadzaniu do zawodu g\u00f3rnika m\u0142odych adept\u00f3w tej sztuki.<\/p>\n\n\n\n

W zasadniczej cz\u0119\u015bci spotkania wyst\u0105pili: prof. Piotr Czaja i doktor Magdalena Bernacka, kt\u00f3rzy na kanwie swojej ksi\u0105\u017cki zaprezentowali nast\u0119puj\u0105ce zagadnienia:<\/p>\n\n\n\n

  1. Prof. dr hab. in\u017c. Piotr Czaja, prezes Stowarzyszenia Wychowank\u00f3w AGH w Krakowie    – \u201eZanim powsta\u0142a Akademia G\u00f3rnicza w Krakowie …..  i co by\u0142o p\u00f3\u017aniej”<\/li>
  2. Magdalena Bernacka –  \u201eWychowanie patriotyczne w Czytelni Polskiej Akademik\u00f3w G\u00f3rniczych w Leoben i jej wp\u0142yw na dokonania polskich absolwent\u00f3w tej uczelni\u201d.<\/li>
  3. Prof. dr hab. in\u017c. Piotr Czaja –  \u201eRola \u015brodowiska Czytelni Polskiej w dzia\u0142aniach na rzecz powstania Akademii G\u00f3rniczej w Krakowie\u201d.<\/li>
  4. Magdalena Bernacka – \u201eWk\u0142ad leobe\u0144czyk\u00f3w dla g\u00f3rnictwa solnego i lokalnej spo\u0142eczno\u015bci w Wieliczce\u201d.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Po\u015br\u00f3d leobe\u0144skich absolwent\u00f3w rodem z Wieliczki w drugiej po\u0142owie XIX wieku i na pocz\u0105tku wieku XX by\u0142o bardzo wielu tych, kt\u00f3rzy znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119li na losy miedzy innymi polskiego szkolnictwa g\u00f3rniczego. Byli  tam organizatorzy i kierownicy zawodowego szkolnictwa g\u00f3rniczego w Wieliczce (1861), a potem tak\u017ce w innych o\u015brodkach g\u00f3rniczych Kraju jak D\u0105browa Cieszy\u0144ska, czy Tarnowskie G\u00f3ry. Polskie szkolnictwo g\u00f3rnicze w XIX wieku na tle szkolnictwa w Europie przedstawi\u0142 prof. Piotr Czaja. Najwa\u017cniejszymi o\u015brodkami edukacyjnymi w Polsce by\u0142y wtedy:<\/p>\n\n\n\n

    1. W zaborze pruskim: na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku: W roku 1803 za\u0142o\u017cono dwie szko\u0142y zlokalizowane:<\/li><\/ol>\n\n\n\n

      \u00b7      w Kr\u00f3lewskiej Hucie (obecnie Chorz\u00f3w) – szybko zlikwidowana,<\/p>\n\n\n\n

      \u00b7      w Tarnowskich G\u00f3rach \u2013 po roku 1839 \u2013 szko\u0142a zawodowa, a po podziale \u015al\u0105ska w roku 1924 w miejsce szko\u0142y niemieckiej utworzono szko\u0142\u0119 polsk\u0105 pod kierownictwem leobe\u0144czyka Feliksa Piestraka (dzia\u0142a\u0142a do 1933 r.)<\/p>\n\n\n\n

      2. W zaborze austriackim powsta\u0142y:<\/p>\n\n\n\n

      \u00b7         w roku 1834  – krakowski Instytut Techniczny z licznymi pr\u00f3bami (do ko\u0144ca nieudanymi) uruchomienia kszta\u0142cenia g\u00f3rniczego,<\/p>\n\n\n\n

      \u00b7         w roku 1861 \u2013 pierwsza szko\u0142a przy kopalni soli w Wieliczce. Do 1870 \u2013 (nauczanie  w j\u0119zyku niemieckim) <\/em>\u2013 kszta\u0142ci\u0142a ni\u017cszy doz\u00f3r g\u00f3rniczy dla ca\u0142ej Galicji, kt\u00f3ra zosta\u0142a zamkni\u0119ta w roku 1913 \u2013 z powodu wysokich koszt\u00f3w kszta\u0142cenia,<\/p>\n\n\n\n

      \u00b7         w roku 1885 \u2013 szko\u0142a w Ropiance ko\u0142o Krosna (Praktyczna Szko\u0142a Wiercenia Kanadyjskiego),<\/p>\n\n\n\n

      \u00b7         w roku 1896 \u2013 W Borys\u0142awiu \u2013 Krajowa Szko\u0142a G\u00f3rnicza i Wiertnicza (\u015bredni doz\u00f3r dla ca\u0142ego g\u00f3rnictwa naftowego),<\/p>\n\n\n\n

      \u00b7         w roku 1907 \u2013 Szko\u0142a G\u00f3rnicza w D\u0105browie Cieszy\u0144skiej \u2013 kierownik in\u017c. Leopold Szefer \u2013 leobe\u0144czyk. (przewodnicz\u0105cym Komitetu Szkolnego by\u0142 inny leobe\u0144czyk in\u017c. Jan Zara\u0144ski \u2013 znany jako g\u0142\u00f3wny  aktywista w ruchu na rzecz utworzenia Akademii G\u00f3rniczej w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n

      3. W zaborze rosyjskim:<\/p>\n\n\n\n

      \u00b7      w roku 1889 \u2013 szko\u0142a g\u00f3rniczo-hutnicza w D\u0105browie G\u00f3rniczej (z rosyjskim j\u0119zykiem wyk\u0142adowym),<\/em><\/p>\n\n\n\n

      \u00b7      w roku 1898   – Warszawski Instytut Politechniczny im. Miko\u0142aja II z czterema wydzia\u0142ami w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142 Wydzia\u0142 G\u00f3rniczy.<\/p>\n\n\n\n

      Swoistym brylantem edukacyjnym w Ksi\u0119stwie Warszawskim by\u0142a Szko\u0142a Akademiczno \u2011G\u00f3rnicza za\u0142o\u017cona w roku 1816 w Kielcach przez Stanis\u0142awa Staszica, jako si\u00f3dma plac\u00f3wka tego typu w Europie. Po \u015bmierci S. Staszica w 1827 roku \u2013 szko\u0142\u0119 przeniesiono do Warszawy, gdzie praktycznie przesta\u0142a funkcjonowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Polscy studenci Akademii G\u00f3rniczej w Leoben za\u0142o\u017cyli w 1878 roku Czytelni\u0119 Polsk\u0105  Akademik\u00f3w G\u00f3rniczych, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej koncentrowa\u0142o si\u0119 \u017cycie naukowe, towarzyskie i sportowe Polak\u00f3w. Czytelnia sta\u0142a si\u0119 te\u017c centrum kszta\u0142towania wspania\u0142ych postaw polskiego patriotyzmu w Monarchii Austrow\u0119gierskiej. W\u0105tek patriotyzmu polskich s\u0142uchaczy Akademii G\u00f3rniczej w Leoben  by\u0142 osi\u0105 pierwszej cz\u0119\u015bci bardzo ciekawego  wyk\u0142adu  Magdaleny Bernackiej.  <\/p>\n\n\n\n

      \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

      W\u015br\u00f3d nich byli te\u017c organizatorzy krakowskiej Akademii G\u00f3rniczej powo\u0142anej przez Cesarza Franciszka J\u00f3zefa w 1913 roku, ostatecznie uruchomionej w roku 1919, a tak\u017ce  p\u00f3\u017aniejsi profesorowe tej pierwszej polskiej uczelni g\u00f3rniczej. Sylwetki tych os\u00f3b oraz ich zas\u0142ugi scharakteryzowa\u0142 kr\u00f3tko prof. Piotr Czaja. Nale\u017celi do  nich:<\/p>\n\n\n\n

      1.       Prof. Stanis\u0142aw Skoczylas:<\/em><\/strong> – 1923\u20131939 –  kierownik Katedry Maszyn G\u00f3rniczych, 1924-1926 –  Dziekan Wydzia\u0142u G\u00f3rniczego, 1927-1928 \u2013 Prorektor AG oraz 1928-1930  Rektor AG i ponownie prorektor w latach 1930-1931 oraz Cz\u0142onek Rady Naukowej <\/em>Polish University College w Londynie.<\/p>\n\n\n\n

      2.       Prof. Roman Dawidowski <\/strong> prorektor AG w Krakowie (1933-1939)<\/em><\/p>\n\n\n\n

      3.       Prof. Edward Windakiewicz<\/strong>  Doktor Honoris Causa AG w Krakowie  (1936 r.) w latach 1936\u20131939 sprawowa\u0142 opiek\u0119 nad muzeum salinarnym w Wieliczce. <\/em><\/p>\n\n\n\n

      4.       Prof. Roman Rieger<\/em><\/strong>  Doktor Honoris Causa AG w Krakowie  (1947)<\/em><\/p>\n\n\n\n

      5.       Prof. Jerzy Jan Buzek<\/strong> –   dyrektor  odlewni w W\u0119gierskiej G\u00f3rce (1913-1939).  Od 1926 profesor  odlewnictwa w AG Krak\u00f3w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

      6.       Prof.. Antoni Schimitzek<\/strong><\/em>  cz\u0142onek  Komitetu Organizacyjnego  Akademii G\u00f3rniczej w  Krakowie. Profesor  Wydzia\u0142u G\u00f3rniczego.<\/em><\/p>\n\n\n\n

      7.       Prof. Oskar Nowotny<\/strong> – Dziekan Wydzia\u0142u G\u00f3rniczego i dyrektor  Biblioteki AG. W czasie wojny zabezpiecza\u0142 zbiory biblioteki.  Po wojnie wyjecha\u0142 do Austrii gdzie zmar\u0142 w 1972 r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

      Ostatnia cz\u0119\u015b\u0107 wyk\u0142adowa spotkania dotyczy\u0142a zas\u0142ug leobe\u0144skich absolwent\u00f3w w rozw\u00f3j wielickiej kopalni soli, muzeum salinarnego oraz ca\u0142ego miasta i regionu.<\/p>\n\n\n\n

      Na li\u015bcie leobe\u0144skich student\u00f3w mo\u017cna znale\u017a\u0107 nast\u0119puj\u0105cych Wieliczan (kolejno\u015bci wed\u0142ug rocznik\u00f3w studiowania), kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 do wzbogacenia Wieliczki i okolic. W\u015br\u00f3d nich s\u0105 mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n

      Leon Cehak, J\u00f3zef Fryt, Ernest de Felseis Nechay, Boles\u0142aw Pszorn, Walenty Mazurkiewicz, Aleksander M\u00fcller, Zbigniew Z\u0142owodzki, Edmund Riel, Karol Jan Stolfa, Feliks Zaworski, Franciszek W\u0142odarczyk, W\u0142adys\u0142aw Geppert, Zygmunt Heyda, Celestyn Teodor Racek, Wilhelm Klein, Kazimierz Kostkiewicz, Aleksander Folusiewicz, Maksymilian Miszke, J\u00f3zef Turkiewicz, Kazimierz Aleksander Broniowski, Jan Bartu\u015b, Franciszek Konstanty Albrycht, Franciszek Fa\u0142ek, Gustaw Adolf Koneczny, Maurycy Teofil M\u00fcller, Stanis\u0142aw Niewiadomski, August Kolb, Wojciech Batko, Jan Jurkiewicz, Zygmunt Mora Korytowski, Karol W\u0142odarczyk, Franciszek Kawecki, Piotr Lebiedzki, dr Kazimierz Windakiewicz, Henryk Feill, Zdzis\u0142aw Kami\u0144ski (Sulima-Kami\u0144ski), Stanis\u0142aw Kuczkiewicz, Antoni M\u00fcller, Feliks Piestrak, Fryderyk Schwenk (Szwenk), Kazimierz Kostkiewicz, Stanis\u0142aw W\u0142odzimierz Majewski.<\/p>\n\n\n\n

      Ostatnim etapem trzygodzinnego spotkania by\u0142a bardzo interesuj\u0105ca dyskusja i pami\u0105tkowe zdj\u0119cie,  tych kt\u00f3rzy dotrwali do ko\u0144ca.  <\/p>\n\n\n\n

      \"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

      W wypowiedziach przejawia\u0142a si\u0119 du\u017ca wiedza o leobe\u0144czykach oraz troska o upami\u0119tnienie ich trudu i zas\u0142ug dla Polski. Jeden z dyskutant\u00f3w wyrazi\u0142 niezadowolenie z faktu, \u017ce posta\u0107 tak zas\u0142u\u017conego leobe\u0144czyka jak prof. Stanis\u0142aw Skoczylas \u2013 mi\u0119dzy innymi rektor Akademii G\u00f3rniczej w Krakowie w latach 1928-1930 \u2011 nie ma w Wieliczce \u017cadnego \u015bladu upami\u0119tniaj\u0105cego jego osi\u0105gni\u0119cia i zas\u0142ugi dla tego miasta oraz dla Krakowa.<\/p>\n\n\n\n

      W spotkaniu uczestniczy\u0142 mi\u0119dzy innymi syn leobe\u0144czyka Paw\u0142a Wa\u0142acha \u2013 Stanis\u0142aw Wa\u0142ach, kt\u00f3ry opowiedzia\u0142 wiele ciekawych fakt\u00f3w z \u017cycia ich rodziny, a szczeg\u00f3lnie z go\u015bcinno\u015bci jak\u0105 s\u0142yn\u0105\u0142 ich dom w Borku Fa\u0142\u0119ckim. W czasie wojny dom ten by\u0142 wielokrotnie schronieniem dla  kilkunastu os\u00f3b, w tym dla ca\u0142ej rodziny jego kolegi leobe\u0144czyka \u2011 Henryka Ku\u0142akowskiego, usuni\u0119tego ze swojej willi w Krakowie.  Pawe\u0142 Wa\u0142ach \u2013 dyrektor Krakowskich Zak\u0142ad\u00f3w Solvay zas\u0142yn\u0105\u0142 te\u017c z tego, \u017ce w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej na pro\u015bb\u0119 kardyna\u0142a Stefana Sapiechy skierowan\u0105 do niego poprzez Henryka Ku\u0142akowskiego \u2011 dyrektora Towarzystwa Solvay w Polsce \u2011 <\/em>zatrudni\u0142 w Zak\u0142adach trzech m\u0142odzie\u0144c\u00f3w zagro\u017conych wyw\u00f3zk\u0105 do Niemiec, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142 student Karol Wojty\u0142a p\u00f3\u017aniejszy papie\u017c, a obecnie \u015bwi\u0119ty ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Pawe\u0142 Wa\u0142ach i Henryk Ku\u0142akowski zagin\u0119li bez wie\u015bci po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej. Zwracaj\u0105c si\u0119 do dow\u00f3dc\u00f3w Armii Czerwonej wyzwalaj\u0105cej Krak\u00f3w z pro\u015bb\u0105 o nie zniszczenie ich fabryki zostali za to aresztowani i wywiezieni przez Sowiet\u00f3w z transportem \u015bl\u0105skich g\u00f3rnik\u00f3w do Donbasu. Pawe\u0142 Wa\u0142ach nie zni\u00f3s\u0142 okropnych warunk\u00f3w podr\u00f3\u017cy i zmar\u0142 w poci\u0105gu dok\u0142adnie w dniu Bo\u017cego Narodzenia 1945 roku. Syn Stanis\u0142aw Wa\u0142ach do dzisiaj poszukuj\u0119 \u015blad\u00f3w miejsca, gdzie m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 pochowany jego ojciec.<\/p>\n\n\n\n

      Ta historia to najbardziej drastyczny przyk\u0142ad patriotyzmu i heroizmu oraz okrucie\u0144stwa losu jaki spotyka\u0142 ludzi tak wspania\u0142ych i tak wspaniale przygotowanych do \u017cycia przez leobe\u0144sk\u0105 Czytelni\u0119 Polsk\u0105 Akademik\u00f3w G\u00f3rniczych, kt\u00f3rej po\u015bwiecona jest ksi\u0105\u017cka oddaj\u0105ca jej ho\u0142d wdzi\u0119czno\u015bci s\u0142owami z jej hymnu \u201eCzytelnio Polska cze\u015b\u0107 Ci cze\u015b\u0107\u201d. Niech b\u0119dzie cze\u015b\u0107 i wieczny pok\u00f3j jej tw\u00f3rcom i bohaterom tamtych trudnych czas\u00f3w sprzed ponad 100 lat.<\/p>\n\n\n\n

      Pami\u0119\u0107 dzielnym leobe\u0144czykom !<\/p>\n\n\n\n

      Piotr Czaja<\/p>\n\n\n\n

      Prezes SW AGH<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      20 grudnia 2021 roku w siedzibie Wielickiego Centrum Kultury przy Rynku G\u00f3rnym 6 odby\u0142o si\u0119 kolejne spotkanie z cyklu \u201eWIELICZKA-WIELICZANIE\u201d BIS!,  na kt\u00f3rym wspominano sylwetki i zas\u0142ugi Wieliczan \u2013 by\u0142ych student\u00f3w Akademii G\u00f3rniczej w Leoben.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4882,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-4875","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4875","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4875"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4875\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4883,"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4875\/revisions\/4883"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/swagh.agh.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}